آیکون منو
آشنایی با آموزش همگانی محیط زیست

آموزش همگانی محیط زیست در ایران

مقدمه
  در طول دهه‌های اخیر، بروز و توسعه بحران‌های مختلف زیست‌محیطی، نگرانی‌های فزاینده‌ای را نسبت به امنیت زیستی انسان برانگیخته است. بخش عمده‌ای از معضلات زیست‌محیطی موجود ریشه در فقدان آگاهیهای لازم و ضعف فرهنگی در زمینه ارتباط انسان و طبیعت دارد و در واقع نوعی مشکل فرهنگی محسوب می‌شود، لذا نیازمند عزم ملی و بین‌المللی برای تقویت فرهنگ حفاظت از محیط زیست در سطح اقشار مختلف جوامع می‌باشد. در این راستا آموزش همگانی محیط زیست کلید رویارویی با این مشکل فرهنگی و رویکردی پیشگیرانه و اثربخش در جهت ارتقای آگاهیهای  زیست محیطی می‌باشد. سابقه آموزش محیط زیست در دنیا به سال 1972 و کنفرانس سازمان ملل متحد با عنوان محیط زیست انسانی و توسعه در سوئد بازمی‌گردد، این کنفرانس اولین تلاش جمعی 113 کشور جهان برای تأکید بر نقش آموزش و آگاه کردن مردم نسبت به مسایل محیط زیستی بود پس از آن نیز اقدامات مؤثری در این زمینه انجام شد. در سال 1992 نیز، پس از برگزاری کنفرانس محیط زیست و توسعه در ریودوژانیرو برزیل و تدوین دستور کار 21 بر ضرورت ایجاد و تداوم یک نهضت آموزشی با هدف تغییر رفتار و اصلاح بینش‌ عمومی نسبت به محیط زیست به عنوان مقدمه‌ی عمل برای دستیابی به توسعه‌ی پایدار تأکید شد. هم‌اکنون نیز در دهه‌‌ای قرار داریم که از سوی سازمان ملل متحد به عنوان دهه آموزش برای محیط زیست و توسعه پایدار نامگذاری شده است. در این راستا و نظر به تصریح اصل مترقی پنجاهم قانون اساسی کشور در حفاظت از محیط زیست به عنوان یک وظیفه عمومی که همگانی بودن آن را در ضمیر خود نهفته دارد و نیز با توجه به این که آموزش یکی از مؤثرترین مؤلفه‌های تأثیرگذار بر توسعه پایدار هر کشور است، انجام اقداماتی وسیع، همه جانبه مستمر و فراگیر در جهت افزایش آگاهی‌های زیست‌محیطی جامعه امری ضروری می‌نماید.

چارچوب و دامنه آموزش همگانی محیط زیست
  آموزش همگانی محیط زیست دارای دو وجه است: اولاً، همه اقشار، طبقه ها و صنف های اجتماعی، مخاطب آموزش محیط زیست هستند، در برنامه های آموزش محیط زیست نمی توان گروه یا طبقه ای را به هر دلیل بی نیاز از این آموزش به حساب آورد؛ ثانیاً، آموزش دهی محیط زیست در حیطه های صلاحیت و توان یک نهاد مسئول حفاظت از محیط زیست نیست. همه ارگان ها و نهادهای مسئول آموزش در کشور در حوزه و حدود خود با استناد به دستور کار 21، اهداف آموزش برای همه، سند اجلاس جهانی ژوهانسبورگ، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و مصوبه ی سال 1374 شورای عالی حفاظت از محیط زیست در قبال آموزش محیط زیست مسئول هستند.
  مصوبه ی سال 1374 شورای عالی حفاظت محیط زیست، آموزش همگانی را به دو بخش تقسیم می کند:
- آموزش گیرندگان (مخاطبین)
- آموزش دهندگان (نهادهای مسئول)
توجه به محتوای این مصوبه تأکید بر توزیع مسئولیت آموزش همگانی محیط زیست بین سازمانهای مختلف (تعامل بین بخشی) را روشن تر می سازد.
 آموزش همگانی محیط زیست که مناسبت تر است آموزش توسعه پایدار خوانده شود، به دلیل تنوع موضوعات، تنوع مخاطبان و تنوع شیوه های آموزشی، از پیچیدگی های فراوان برخوردار است. بر خلاف آموزش های بخشی، آموزش محیط زیست جز در سایه برنامه، اراده و تعامل و اقدام جمعی میسر نیست. سازمان حفاظت محیط زیست بخش ناچیزی از منظومه ی آموزش توسعه پایدار است. تنوع و پیچیدگی آموزش محیط زیست ضرورت تلفیق برنامه های آموزش محیط زیست و ایجاد انسجام و هماهنگی در برنامه های بخشی و فرابخشی است. در برنامه جامع آموزش همگانی کشور نظر به گستردگی روشهای آموزش و تنوع مخاطبان آموزش همگانی محیط زیست به صورت زیر طبقه بندی شده است:

تنوع گروه های مخاطب در حوزه آموزش همگانی محیط زیست:


                                                           ردیف عنوان مخاطبین

ردیف
عنوان
مخاطبین
1
آموزش رسمی
-         آمادگی
-         مدارس
-         آموزش عالی
-         نهضت سواد آموزسی
-         فنی حرفه ای
2
آموزش غیر رسمی
-         مدیران و سیاستگذاران
-         تولید کنندگان(صنعت، کشاورزی و خدمات)
-         مصرف کنندگان (عامه مردم)
3
آموزش ضمنی
-         دیداری
-         شنیداری
-         نوشتاری


عملکرد های شاخص کارگروه آموزش همگانی:

 برنامه جامع آموزش همگانی محیط زیست
در برنامه چهارم توسعه کشور به بحث آموزش محیط زیست به طور ویژه توجه شد و ماده 60 و 64 قانون برنامه چهارم توسعه کشور، در رابطه  با آموزش محیط زیست به تصویب رسید. بند الف ماده 64 قانون برنامه چهارم به مقوله ارتقای آگاهی های عمومی و دستیابی به توسعه پایدار به منظور حفظ محیط زیست و با تأکید بر گروههای اثر گذار و الویت دار می پردازد. در همین راستا سازمان حفاظت محیط زیست، آئین نامه اجرایی مربوط به این بند را تهیه و بنا به پیشنهاد شورای عالی حفاظت محیط زیست در جلسه ی مورخ 1385/4/28 هیأت وزیران تصویب نمود و تصویب نامه ی مذکور با شماره ی 36600/ت35059هـ ، مورخه 1385/5/1 به کلیه وزارتخانه ها و وزارتخانه ها و سازمان ها ابلاغ شد.
در راستای اجرای آیین نامه مذکور کارگروه اجرایی بند الف ماده 64 قانون برنامه چهارم توسعه کشور با استقرار دبیرخانه آن در دفتر‌آموزش و مشارکت مردمی تشکیل شد و 17 جلسه مستمر نیز برگزار نمود. یکی از مهمترین اقدامات صورت گرفته در این جلسات هم اندیشی، تدوین برنامه جامع آموزش همگانی کشور است که حاصل تلاش بی وقفه کارشناسان دفتر آموزش و همکاری اعضای کارگروه مذکور بوده است، هم اکنون نیز مقرر است این کارگروه تحت عنوان کارگروه اجرایی برنامه جامع آموزش همگانی محیط زیست به ادامه فعالیت بپردازد.


 

* * * حمایت از کالای ایرانی * * *