آیکون منو
برنامه جامع آموزش همگانی

مقدمه
برنامه چهارم توسعه کشور به طور جدی به بحث آموزش محیط زیست پرداخته و بند الف ماده 64 قانون برنامه به مقوله ارتقای آگاهیهای عمومی و دستیابی به توسعه ی پایدار به منظور حفظ محیط زیست با تأکید بر گروههای اثرگذار و الویت دار می پردازد. در همین راستا آیین نامه اجرایی مربوط به این بند توسط سازمان حفاظت محیط زیست تهیه و بنا به پیشنهاد شورای عالی حفاظت از محیط زیست وتصویب در هیأت وزیران در تاریخ  1385/5/1 به کلیه وزارتخانه ها و سازمانها ابلاغ شد.
    یکی از مهمترین پیش بینی ها در این آیین نامه، تشکیل کارگروه فرابخشی با عضویت وزارتخانه ها و دستگاههای ذیربط با مسئولیت سازمان حفاظت محیط زیست  به عنوان دستگاه هماهنگ کننده می باشد، تا از این راه اهداف فرهنگی در زمینه محیط زیست، از طریق برنامه ریزی در سطوح مختلف آموزش رسمی و غیر رسمی کشور، محقق گردد.
    کارگروه بند الف ماده 64 قانون برنامه چهارم توسعه کشورطی برگزاری جلسات مستمر، موفق به تدوین برنامه جامع آموزش همگانی محیط زیست کشور گردید که پس ازتصویب هیأت محترم وزیران طی ابلاغیه شماره 51474/ 40662 درتاریخ 1388/3/9 جهت اجرا به همه وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی ابلاغ شد.

ساختار آموزش محیط زیست
آموزش رسمی ،  آموزش غیررسمی ،  آموزش ضمنی 

آموزش رسمی عبارتست از مجموعه آموزش هائی که فرد موفق به اخذ مدرک قبولی از مراکز آموزشی تحت پوشش دولت گردد .
آموزش غیر رسمی مجموعه ارتباطات سازمان یافته وپایداری که به منظور حصول یادگیری وخارج از نظام آموزش رسمی  دولتی  طراحی و اجراء گردد .
آموزش ضمنی به مجموعه  آموزشهائی اطلاق می گردد که از طریق دیداری ، شنیداری و نوشتاری ( در قالب کتاب ، بروشور ، مجله ، وروزنامه و...) به ترویج مسائل زیست محیطی بپردازد.

اهم اقدامات انجام شده در بخش آموزش رسمی کشور
- انعقاد و ابلاغ تفاهم نامه همکاری فی مابین وزارت‌ آموزش و پرورش و سازمان حفاظت محیط زیست
- تولید و چاپ مجموعه کتابها و کلیپ های آموزشی ویژه کودکان
- اصلاح محتوا و گنجاندن مفاهیم زیست محیطی در کتابهای درسی علوم و ادبیات فارسی مقطع دبستان و شیمی و جغرافی مقطع دبیرستان
- اقدام جهت تدوین محتوای آموزشی زیست محیطی ویژه مخاطبان مختلف  اجتماعی: کودکان پیش دبستانی ، دانش آموزان ، معلمان و مربیان ، ائمه جمعه وجماعات ، زنان شهری و روستائی،مسافرین ، قضات ، شوراهای اسلامی شهر ، روستا و دهیاران .
- انعقاد تفاهم نامه همکاری فی ما بین سازمان حفاظت محیط زیست و نهضت سوادآموزی در سطح ملی و به تبع آن انعقاد تفاهم نامه های استانی بین واحدهای تابعه هر دستگاه 
- چاپ و انتشار کتابهائی با مضامین زیست محیطی با در نظر گرفتن نیاز زیست محیطی منطقه ای و محلی در سطح نوسوادان و کم سوادان جامعه با مشارکت سازمان ونهضت سواد آموزی

چالشهای موجود در بخش آموزش رسمی کشور
- شناخت ناکافی از روش های نوین تکنولوژی و نیازهای آموزشی کودکان و مربیان در زمینه محیط زیست .
- مشخص نبودن جایگاه آموزش همگانی محیط زیست در فرایند برنامه ریزی آموزش  ضمن خدمت مربیان مهدهای کودک
- کلی بودن اطلاعات آموزشی محیط زیست در کتب درسی دانش آموزان و فقدان نیازمندی های محلی و منطقه ای درآنها
- ضرورت توجه به وضعیت آموزش زیست محیطی معلمان و آموزگاران مدارس به عنوان یکی از اهرمهای تأثیرگذار در تحقق اهداف آموزش محیط زیست
- ضرورت تولید منابع علمی و اطلاعاتی در زمینه محیط زیست برای مقاطع مختلف تحصیلی
- ضرورت اطلاع رسانی زیست محیطی برای نظام برنامه ریزی درسی وزارت آموزش و پرورش
- ضرورت افزایش سطح دانش زیست محیطی مربیان آموزشی
- عدم توازن تعداد دانشجویان در حال تحصیل در رشته های محیط زیست نسبت به تعداد اعضای هیأت علمی و خدمات مورد نیاز
- ناکافی بودن گرایش های تخصصی رشته ی محیط زیست در تحصیلات تکمیلی و در نتیجه عدم رفع نیازهای تخصصی این بخش در ارتباط با موضوعات خاص
- کمبود منابع علمی و اطلاعاتی محیط زیست در کتابخانه های مراکز آموزش عالی
- ناشناخته ماندن نیازهای آموزشی رشته های مختلف تحصیلی در بخش آموزش عالی در زمینه محیط زیست و در نتیجه عدم امکان ارایه آموزش های متناسب و کاربردی

اهم اقدامات انجام شده در بخش آموزش غیر رسمی کشور
- برگزاری کنگره های ملی و بین المللی تخصصی در رابطه با آموزش های زیست محیطی
- تصویب طرح مدیران سبز اندیش در سازمان مدیریت و برنامه ریزی، تولید و چاپ بولتن های آموزشی با موضوعات حفاظت محیط زیست و ارسال آنها به مدیران سراسر کشور
- انجام اقدامات آموزشی و تبلیغی مناسب و مفید در زمینه ی مصرف انرژی، به صورت عمومی و تخصصی از سوی وزارت نیرو و وزارت نفت (سازمان بهینه سازی مصرف سوخت)
- انجام اقدامات مناسبی از سوی وزارت جهاد کشاورزی برای جلوگیری از اتلاف آب در شبکه های آبیاری زمین های کشاورزی و در بخش صنعت نیز اقداماتی برای بازیافت آب از طریق تصفیه صورت پذیرفته است

چالشهای موجود در بخش آموزش غیر رسمی کشور
- ناکافی بودن نگرش یکپارچه و هماهنگ به جنبه های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی در نظام برنامه ریزی کشور
- ترجیح دادن منافع اقتصادی کوتاه مدت و گذرا در برنامه های توسعه به منافع دراز مدت و پایداری که در صورت رعایت اصول زیست محیطی حاصل می شود.
- نارسایی در شیوه های آموزش محیط زیست برای مدیران
- عدم گسترش الگوی تولید پایدار به عنوان یک تفکر ارزشی در سراسر بخش صنعتی کشور
- ناکافی بودن سطح آگاهی کشاورزان کشور با روش های تولید محصولات و فرآورده های کشاورزی از طریق روش های تولید سازگار با محیط زیست
- ناکافی بودن توان ناوگان حمل و نقل عمومی در فرهنگ سازی از طریق پیام های آموزشی
- ناآگاهی مردم از تأثیرات سوء زیست محیطی کالاهای تولید شده از طریق فرایند های تولیدی ناپایدار
- عدم توجه به فرایندهای تولید پایدار در سیستم خرید کالای دولتی
- آگاهی اندک مدیران بخش های تولیدی نسبت به روشهای مدیریت و کاهش مواد زاید جامد، بازیافت و استفاده مجدد از منابع
- گسترش فرهنگ مصرف در مناطق شهری و روستایی
- نبود مکانیسم های تشویقی جهت حمایت از مصرف کنندگان زیست محیطی
- ظرفیت ناکافی برای ارایه ی آموزش های فرهنگی در زمینه ی مصرف معقول از طریق رسانه های جمعی
- عدم رغبت جامعه به استفاده از کالاهای بازیافتی و کیفیت پایین کالاهای مورد اشاره
- ضعف در بکارگیری از تجارب موفق جهانی
- ناکافی و کم تأثیر بودن آموزش های داده شده جهت کاهش مصرف سموم و کودهای شیمیایی در بخش کشاورزی
- عدم تأثیر تبلیغات انجام شده برای تولید ومصرف معقول مواد غذایی به ویژه نان
- عدم آشنایی با روشهای تبلیغاتی و ترویجی در زمینه نهادینه کردن فرهنگ صحیح مصرف
- ترویج و ارایه ی الگوهای نادرست مصرف توسط رسانه های جمعی فراگیر و تأثیر گذار

 اهم اقدامات انجام شده در بخش آموزش ضمنی دیداری، شنیداری و نوشتاری
- ساخت برنامه های تلویزیونی مستند برای آشنایی با معضلات و خطرات زیست محیطی
- ساخت موسیقی و ترانه با مضامین زیست محیطی ویژه ی کودکان
- همکاری وتعامل نزدیک باشبکه آموزش و شورای سیاستگزاری سلامت سازمان صداوسیما
- تکثیر و توزیع تولیدات هنری دیداری زیست محیطی
- اجرای جشنواره ملی و منطقه ای فیلم، عکس، نقاشی، کاریکاتور و ...

 چالشهای موجود در بخش آموزش ضمنی
- عدم انسجام در تولید و پخش برنامه های زیست محیطی به وسیله دستگاهای مختلف
- بودجه ناکافی برای تولیدات اختصاصی محیط زیست (بودجه مشارکتی و جاری)
- ضرورت ارتقای فرهنگ زیست محیطی جامعه در زمینه تولیدات تلویزیونی به  منظور پخش از شبکه های مختلف سیما وتاکید بر استمرار آن
- عدم آشنایی کافی تولید کنندگان برنامه های زیست محیطی صدا وسیما با دانش محیط زیست
- اعمال سلیقه در تولید و پخش برنامه های زیست محیطی در سازمان و شبکه های مختلف سیما
- عدم توجه به ساعات پخش برنامه های متناسب با نوع مخاطبان
- ضرورت تقویت برنامه های صدا در شبکه های مختلف(رسانه شنیداری) در زمینه الویت دادن به تهیه، تولید و پخش برنامه های ویژه محیط زیستشمارگان محدود نشریات و برخی از کتب منتشره با توجه به جمعیت کشور
حمایت ناکافی دولت از ناشرین و نشریات غیر دولتی در حوزه محیط زیست
اطلاع رسانی محدود و ناقص جراید و مطبوعات کشور در حوزه محیط زیست
تعرفه ی نامناسب حق الزحمه ی نگارش کتب و مقالات توسط مؤلفین و نبود انگیزه کافی برای ترجمه ی متن

آیین نامه اجرایی بند الف ماده ( 64 ) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی:

ماده 1- دراین آیین نامه عبارات و واژه‌های زیردر معانی مشروح مربوط به کار می‌رود
الف- آموزش رسمی محیط زیستی : تلفیق هدفمند و نظام مند موضوعات محیط زیستی در دروس مقاطع و پایه‌های مختلف آموزش تحصیلی و همچنین  در رشته‌های مختلف آموزش عالی به نحوی که آموزه‌های دانش آموزان و دانشجویان در بروز رفتار و تصمیم گیری سازگار با محیط زیست مؤثر  واقع شوند.

ب- آموزش غیر رسمی محیط زیستی : آموزش مستقیم و غیر مستقیم گروههای مختلف اجتماعی در خارج از نظام آموزش رسمی ( کارمندان ، کارگران ، مدیران دولتی وغیردولتی و نظایر آنها ) به نحوی که با گذشت زمان رویکرد ، رفتار و تصمیم گیری آنها با حفاظت از محیط زیست سازگاری بیشتری یابد.

ماده 2- کارگروهی با مسئولیت سازمان حفاظت محیط زیست و با عضویت نمایندگان تام الاختیار وزارتخانه‌های علوم ، تحقیقات و فناوری، آموزش و پرورش ، جهاد کشاورزی ، صنایع و معادن ، نفت ، نیرو ، فرهنگ و ارشاد اسلامی ، کشور ، بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ، مسکن و شهرسازی ، ارتباطات و فناوری اطلاعات و سازمانهای صدا و سیما و مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تشکیل می‌شود.
وظایف این کارگروه تدوین برنامه عمل ارتقای آگاهیهای محیط زیستی براساس اسناد بالادستی از جمله سند فرابخشی برنامه چهارم توسعه کشور در میان گروهای مخاطب هریک از مخاطبین دستگاه های  یاد شده و دیگر گروههای اجتماعی می‌باشد ، این برنامه ها می‌بایست شامل اولویت بندی گروههای مخاطب ، محتوای آموزشی با تأکید بر نیازهای محلی از قبیل زیست بومها ، فنون مؤثر پیام رسانی با توجه به ماهیت گروههای مخاطب باشد.

تبصره 1- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور موظف است با همکاری و نظارت سازمان حفاظت محیط زیست دروس محیط زیستی متناسب با سطوح مدیریتی و کارکنان و برنامه‌ریزان دولتی را تهیه وتوسط دستگاههای ذی ربط در قالب آموزشهای توجیهی بدو ورود به خدمت و پودمانی به مرحله اجرا درآورد.

تبصره 2- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور موظفند اقدامات لازم جهت تنظیم تعریف مناسب ترجمه و تألیف کتابهای محیط زیستی و تأمین اعتبار لازم را به عمل آورند.

تبصره 3- سازمان حفاظت محیط زیست موظف است :
الف- با همکاری کارگروه مندرج در ماده ( 2)‌، ضمن تدوین شاخصهای ارزشیابی و عملکرد ، گزارش سالانه‌ای از پیشرفت فعالیتهای موضوع مواد (2 ) ، ( 3 ) و ( 4 ) این آیین نامه را به هیئت وزیران  ارایه نماید.

ب- با همکاری مرکز آمار ایران اثر بخشی فعالیتهای آموزش رسمی وغیررسمی محیط زیستی را درخصوص میزان تغییر رویکرد و رفتار محیط زیستی گروههای مخاطب بررسی و سنجش نماید.

ماده 3- شورای عالی آموزش و پرورش موظف است:

الف- در بازنگری کتابهای درسی مقاطع مختلف تحصیلی ، کمیت وکیفیت مطالب آموزش محیط زیست را با هماهنگی سازمان حفاظت محیط زیست و با توجه به نیاز زمان ارتقاء دهد.

ب- برنامه های آموزشی زیست محیطی معلمین ، برنامه‌ریزان آموزشی ، برنامه‌های مراکز تربیت معلم و فوق برنامه دانش آموزان را متناسب با نیازهای آموزشی آنها تنظیم و به مرحله اجرا در آورد.

ماده 4- شوراهای مسئول برنامه‌ریزی دروس دانشگاهها ترتیبی اتخاذ نمایند که دروس دانشگاهی کلیه رشته‌های تحصیلی نظیر گروههای پزشکی ، فنی و مهندسی ، هنر و علوم انسانی ، علوم پایه- کشاورزی با هماهنگی سازمان حفاظت محیط زیست به نحوی طراحی شوند که فارغ التحصیلان این رشته ها اطلاعات لازم و کافی درارتباط با محیط زیست را کسب نمایند.

ماده 5- سازمان صدا و سیما موظف است برنامه‌های آموزشی و ترویجی محیط زیستی را که توسط سازمان حفاظت محیط زیست و سایر دستگاهها به ویژه وزارت نیرو تهیه می‌شوند ، پس از تأیید سازمان حفاظت محیط زیست در چارچوب سیاستهای کلی صدا و سیما بدون اخذ وجه اجرا و پخش نماید.
   همچنین با توجه به تعداد شبکه‌های صدا و سیما ، گروههای محیط زیست به منظور افزایش کمیت و کیفیت آموزش محیط زیستی در هریک از شبکه‌های مذکور تأسیس گردد روزانه بخشی از برنامه‌های صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به پخش اخبار و برنامه‌های‌ آموزشی و ترویجی محیط زیستی اختصاص یابد.

ماده 6- سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور اعتبار لازم برای اجرای این آیین نامه را در بودجه‌های سنواتی پیش بینی می‌کند.                                       
                                                                                                 
                                                                                        معاون اول رییس جمهور
 

* * * حمایت از کالای ایرانی * * *